Keldur á Rangárvöllum
Svæði: SuðurlandHnit: 63.8219° N, 20.0739° W
Keldur eru gamalt torfbýli og höfðingjasetur á Rangárvöllum á Suðurlandi, við rætur Heklu, þar sem varðveitt er eitt elsta íbúðarhús landsins. Þyrping torf- og timburhúsa með grasþaki, sem raðað er umhverfis miðlægan skála, er varðveitt sem minjastaður af Þjóðminjasafni Íslands.
Skipuleggðu stoppið
- Fyrir hverja
- Allir aldurshópar
- Allur aldur. Vegna lágra dyra og gömlu jarðganganna ætti að hafa eftirlit með börnum innandyra.
- Reiknaðu með
- 1 klst
Aðgengi
- Hjólastóll · Ekkert
- Þyrping sögulegra torfbygginga með lágum dyrum, háum viðarþröskuldum og ójöfnum moldargólfum, án hjólastólaaðgengis.
- Skert hreyfigeta · Takmarkað
- Gras- og malarstígar milli bygginga með lágum dyrum, aðgengilegir eftir stutta göngu frá bílastæði.
- Skynræn áreiti · Að hluta
- Hljóðlátt umhverfi í sveit. Innra rými torfbæjarins er rökkvað og þröngt.
- Vitræn geta · Fullt
- Lítil bæjarþyrping. Hægt er að skoða byggingarnar á eigin vegum eða með leiðsögn um skýra leið.
Hvers vegna það skiptir máli
Keldur koma fyrir í miðaldaheimildum sem bær Ingjalds Höskuldssonar í Njáls sögu, og á 13. öld voru þær eitt af höfuðbólum hinnar voldugu Oddaverjaættar; höfðinginn Jón Loftsson, fóstri Snorra Sturlusonar, bjó þar og er talinn grafinn þar. Viðir gamla skálans eru meðal elstu varðveittu timburhluta í íslenskum húsum, sumir taldir frá 12. öld, sem gerir húsið það elsta sinnar tegundar í landinu. Undir bænum liggja jarðgöng, jarðhús sem liggur að læknum, af þeirri gerð sem lýst er í sögunum sem undankomuleið á ófriðartímum; þau fundust á ný við uppgröft árið 1998. Torfbærinn var í byggð til ársins 1946 og er, með um tuttugu húsum sínum, kirkju og miðaldaskála, varðveittur af Þjóðminjasafni Íslands, og er á yfirlitsskrá Íslands yfir torfbæi sem tilnefndir eru á heimsminjaskrá UNESCO.