Stöng
Stöng er uppgrafin rúst bæjar frá víkingaöld og miðöldum í Þjórsárdal á jaðri hálendisins á Suðurlandi, í skjóli undir nútímalegu verndarþaki við enda grófs malarvegar. Um sjö kílómetrum frá stendur Þjóðveldisbærinn, endurgerð bæjarins í fullri stærð sem gerir gestum kleift að ganga um torf- og timburskála eins og Stöng var eitt sinn.
Svæði
Suðurland
Hnit
64.1516° N, 19.7507° W
Aðgengi
- Hjólastóll · Ekkert
- Rústirnar eru við enda grófs malarvegar og aðgengilegar um ójafnan stíg. Ekkert hjólastólaaðgengi er ofan í yfirbyggða uppgröftinn.
- Skert hreyfigeta · Takmarkað
- Stutt ganga yfir ójafnt landslag frá litlu bílastæði að rústunum.
- Skynræn áreiti · Fullt
- Afskekktur og hljóðlátur dalur á hálendisbrúninni með fáum gestum.
- Vitræn geta · Fullt
- Einn uppgröftur með upplýsingaskiltum. Endurgerði Þjóðveldisbærinn er aðskilinn og auðveldari aflestrar sem heilleg bygging.
Hvers vegna það skiptir máli
Stöng var stórbýli þar sem skáli, fjós og útihús grófust og varðveittust undir gjósku þegar eldfjallið Hekla gaus árið 1104, gos sem lagði um tuttugu bæi í Þjórsárdal í eyði og olli því að dalurinn fór í auðn. Undirstöður úr grjóti og torfi, sem grafnar voru upp árið 1939 og eru óvenju heillegar, með skála, stofu og tengdum vistarverum, urðu viðmið um gerð íslenska skálans, langhússins frá landnáms- og söguöld, og hlaut staðurinn óformlega nafnið „Pompei Íslands“. Síðar var reist verndarhús yfir rústunum. Í tilefni 1100 ára afmælis Íslandsbyggðar reisti ríkið Þjóðveldisbæinn skammt frá á árunum 1974 til 1977, endurgerð sem byggð er á uppgreftrinum á Stöng undir stjórn Harðar Ágústssonar, sérfræðings í húsagerð miðalda, og síðar bættist við endurgerð fornrar íslenskrar stafkirkju sem vígð var árið 2000.